Cuộc sống này nếu chỉ nhìn những người giàu lên từ bất động sản, chắc chắn thế hệ trẻ sẽ mất động lực để học tập và cố gắng

Có một nghịch lý đang diễn ra âm thầm nhưng ngày càng rõ nét trong xã hội Việt Nam: trong khi một bộ phận người trưởng thành giàu lên nhanh chóng nhờ bất động sản, thì thế hệ trẻ - những người được kỳ vọng sẽ là động lực phát triển của đất nước - lại đang dần đánh mất niềm tin vào chính con đường học tập và nỗ lực của mình.

Câu hỏi đặt ra không phải là bất động sản có xấu hay không. Câu hỏi đặt ra là: Khi cả xã hội chỉ nhìn vào những người giàu lên từ đất, điều gì sẽ xảy ra với động lực học tập và cố gắng của thế hệ kế tiếp?

Khoảng cách không thể san lấp giữa giá nhà và thu nhập

Hãy bắt đầu bằng những con số biết nói.

Trong giai đoạn từ năm 2014 đến giữa năm 2025, thu nhập bình quân đầu người tại Hà Nội đã tăng từ 4,11 triệu đồng/tháng lên 8,3 triệu đồng/tháng, tức tăng gấp đôi với tốc độ bình quân khoảng 6,4%/năm. Nghe có vẻ là một con số tích cực.

Nhưng cùng khoảng thời gian đó, giá căn hộ bình quân đã tăng từ 25 triệu đồng/m² lên 75,5 triệu đồng/m², tức gấp ba lần, với tốc độ tăng hơn 12%/năm. Nói cách khác, giá nhà đang tăng nhanh gần gấp đôi tốc độ tăng thu nhập.

Hệ quả là gì? Theo thống kê giữa năm 2025, giá một căn hộ trung bình cao gấp 27,3 lần thu nhập cả năm của một gia đình. Nếu một gia đình không chi tiêu gì, dồn toàn bộ thu nhập để mua nhà, họ cũng phải mất khoảng 27 năm. Còn nếu chỉ dành 1/3 thu nhập để trả góp, thời gian đó kéo dài lên gần 80 năm.

Ở nhóm 18-24 tuổi, 55% đang thuê nhà và 42% sống cùng gia đình. Ngay cả nhóm 25-34 tuổi, gần một nửa vẫn chưa thể sở hữu nhà. Tỷ số giá nhà trên thu nhập tại Hà Nội và TP.HCM đều nằm trong nhóm cao nhất thế giới, vượt xa mức trung bình toàn cầu 11,5 lần.

Những con số này không chỉ là thống kê. Chúng là rào cản tâm lý đang bào mòn niềm tin của cả một thế hệ.

Khi tấm gương thành công duy nhất là "mua đất rồi bán"

Trong nhiều năm qua, câu chuyện làm giàu phổ biến nhất mà người trẻ được nghe không phải là câu chuyện của một kỹ sư tài năng, một bác sĩ tận tụy, hay một nhà khoa học say mê nghiên cứu. Đó là câu chuyện của những người mua đất rồi bán, lướt sóng bất động sản, và trở nên giàu có chỉ sau vài năm.

Mạng xã hội tràn ngập những hình ảnh check-in tại các dự án bất động sản, những bảng lương môi giới hàng trăm triệu mỗi tháng, những câu chuyện "từ tay trắng thành đại gia" nhờ vài lô đất. Những câu chuyện ấy được lan truyền với tốc độ chóng mặt, và vô tình trở thành hình mẫu thành công duy nhất mà thế hệ trẻ được tiếp xúc mỗi ngày.

Trong khi đó, một sinh viên miệt mài học tập suốt bốn năm đại học, ra trường với tấm bằng loại giỏi và mức lương khởi điểm 10-15 triệu đồng, sẽ cần bao nhiêu năm để mua được một căn hộ? Câu trả lời là hàng chục năm, thậm chí là không bao giờ.

Điều này tạo ra một nghịch lý tâm lý nguy hiểm: nỗ lực học tập và làm việc chăm chỉ không còn được nhìn nhận là con đường dẫn đến thành công. Thay vào đó, người trẻ bắt đầu tin rằng chỉ có đầu cơ bất động sản mới là cách làm giàu thực sự.

Hệ lụy: Khi người trẻ chọn "nằm thẳng" thay vì cố gắng

Khảo sát của Batdongsan.com.vn với hơn 1.000 người thuộc thế hệ Millennials và Gen Z cho thấy một bức tranh đáng lo ngại: 55% người có thu nhập dưới 30 triệu/tháng nhận định giá nhà "quá cao", dẫn tới mức tự tin mua nhà giảm rõ rệt. Để theo đuổi mục tiêu an cư, 29% chọn làm thêm, 26% gửi tiết kiệm, và 23% mua vàng. Đa số sẵn sàng vay ngân hàng, chủ yếu ở mức 30-50% giá trị bất động sản.

Nhưng đằng sau những con số ấy là một thực tế cay đắng hơn: ngày càng nhiều người trẻ buông xuôi. Họ không còn tin rằng mình có thể mua được nhà. Họ không còn tin rằng nỗ lực học tập và làm việc sẽ dẫn đến một cuộc sống ổn định. Và khi niềm tin ấy biến mất, động lực cố gắng cũng biến mất theo.

Thuật ngữ "nằm thẳng" - vốn được du nhập từ một số quốc gia châu Á - đang dần trở nên quen thuộc với giới trẻ Việt Nam. Đó không phải là sự lười biếng. Đó là một phản ứng tâm lý trước một hệ thống mà họ cảm thấy mình không thể chiến thắng. Khi cánh cửa an cư đóng sập trước mặt, người trẻ chọn cách không cố gắng nữa.

Điều đáng lo ngại là tâm lý này không chỉ ảnh hưởng đến quyết định mua nhà, mà còn lan sang động lực học tập, phát triển sự nghiệp và cả khát vọng cống hiến. Khi một sinh viên tin rằng dù có học giỏi đến đâu, cũng không thể mua nổi một căn hộ, thì tấm bằng đại học trở nên vô nghĩa trong mắt họ.

Làn sóng chuyển dịch: Khi môi giới bất động sản trở thành "nghề hot"

Không khó để nhận ra rằng nghề môi giới bất động sản đang trở thành một trong những lựa chọn nghề nghiệp hấp dẫn nhất đối với giới trẻ.

Theo một báo cáo, 9X và Gen Z hiện chiếm khoảng 60% lực lượng môi giới bất động sản. Có những người vào nghề từ năm 19 tuổi và đạt thu nhập lên đến 2,5 tỷ đồng sau một năm. Những câu chuyện như vậy được lan truyền rộng rãi, tạo ra một làn sóng chuyển dịch nghề nghiệp đáng chú ý.

Nhưng đằng sau ánh hào quang ấy là một thực tế không mấy ai nhắc đến: đa số môi giới trẻ không đạt được mức thu nhập như trong những câu chuyện được chia sẻ. Nhiều người rời bỏ công việc ổn định để dấn thân vào một nghề đầy biến động, chỉ để nhận ra rằng thành công trong bất động sản không chỉ đến từ nỗ lực, mà còn từ may mắn, quan hệ và vốn liếng.

Điều này đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Nếu thế hệ trẻ đổ xô vào bất động sản, ai sẽ là người xây dựng những giá trị bền vững khác cho xã hội? Ai sẽ là kỹ sư, bác sĩ, giáo viên, nhà nghiên cứu? Ai sẽ là những người tạo ra sản phẩm, dịch vụ và tri thức mới?

Cần một hệ sinh thái cơ hội công bằng hơn

Vấn đề không nằm ở bất động sản. Bất động sản là một kênh đầu tư hợp pháp và cần thiết cho nền kinh tế. Vấn đề nằm ở chỗ cơ hội đang bị phân bổ một cách mất cân bằng đến mức người trẻ cảm thấy con đường nỗ lực cá nhân không còn ý nghĩa.

Để thế hệ trẻ không mất động lực, cần có những thay đổi mang tính hệ thống:

Thứ nhất, cần có thêm nguồn cung nhà ở vừa túi tiền cho người thu nhập trung bình và thấp. Phân khúc dưới 40 triệu đồng/m² đang suy giảm kéo dài, trong khi hầu hết sản phẩm mở bán mới đều thuộc phân khúc cao cấp và hạng sang.

Thứ hai, cần kiểm soát đầu cơ và thao túng giá để thị trường phản ánh đúng giá trị thực của bất động sản, thay vì bị đẩy lên bởi các cơn sốt ảo.

Thứ ba, và quan trọng nhất, cần xây dựng một xã hội mà ở đó, thành công không chỉ được đo bằng việc sở hữu bao nhiêu đất, mà còn bằng những đóng góp về tri thức, kỹ năng và giá trị mà mỗi cá nhân tạo ra. Cần tôn vinh những người làm khoa học, những người làm giáo dục, những người làm kỹ thuật - những người đang âm thầm xây dựng nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Lời kết

Thế hệ trẻ không thiếu khát vọng. Họ không thiếu nỗ lực. Họ chỉ thiếu niềm tin rằng nỗ lực ấy sẽ được đền đáp.

Khi một xã hội chỉ nhìn vào những người giàu lên từ bất động sản, khi tấm gương thành công duy nhất là "mua đất rồi bán", khi cánh cửa an cư đóng sập trước mặt những người trẻ vừa ra trường, thì động lực học tập và cố gắng sẽ dần mai một. Và khi động lực ấy biến mất, cả một thế hệ sẽ chọn cách "nằm thẳng" thay vì vươn lên.

Đó không phải là sự lười biếng. Đó là hệ quả tất yếu của một hệ thống cơ hội đang bị bẻ cong.

Đã đến lúc chúng ta cần một cuộc đối thoại nghiêm túc về giá trị của sự nỗ lực trong một xã hội mà giá nhà tăng nhanh hơn gấp đôi thu nhập. Bởi nếu không, chúng ta đang vô tình dạy cho thế hệ trẻ một bài học sai lầm: rằng học tập và cố gắng là vô nghĩa trước sức mạnh của đồng tiền và đất đai.

Theo Vuongnd