Cuộc chiến bất tận với lừa đảo online: Vì sao cảnh báo đầy rẫy mà nạn nhân vẫn ngày càng nhiều?
Bạn đã bao giờ nhận được tin nhắn từ một "người mẫu ảo" ngọt ngào mời đầu tư, hay lời chào mời "việc nhẹ lương cao" từ một fanpage giả mạo người nổi tiếng? Nếu có, bạn không cô đơn.
Thiệt hại từ lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam năm 2025 đã vượt mốc 8.000 tỷ đồng. Hàng nghìn tỷ đồng bốc hơi khỏi túi người dân. Các chiến dịch truyền thông, cảnh báo từ cơ quan chức năng nổ ra liên tục. Nhưng nghịch lý thay, các vụ lừa đảo vẫn tiếp diễn, thậm chí ngày càng tinh vi và công nghiệp hóa.
Vậy đâu là nguyên nhân sâu xa? Và cuộc chiến này bao giờ mới thực sự kết thúc?
1. Lừa đảo online: Công nghiệp tội phạm lớn nhất thế kỷ 21
Nếu bạn nghĩ lừa đảo online chỉ là vài tên hacker ngồi trong phòng tối, bạn đã lầm. Đó là cả một ngành công nghiệp xuyên quốc gia với quy trình vận hành bài bản.
Một đường dây do Nguyễn Thanh Tùng cầm đầu đã lập nhiều fanpage giả mạo người nổi tiếng, KOLs để tuyển cộng tác viên online với chiêu bài “việc nhẹ, lương cao”. Từ năm 2023, chúng đã lừa hàng nghìn người, chiếm đoạt hàng nghìn tỷ đồng. Để hợp thức hóa nguồn tiền, Tùng còn lập công ty tại Campuchia, sử dụng hàng loạt tài khoản ngân hàng “ma” và quy đổi sang tiền điện tử USDT để tránh sự truy vết.
Không chỉ dừng ở đó, các đối tượng còn sử dụng công nghệ deepfake để đóng giả cơ quan chức năng, viện kiểm soát. Có những nạn nhân bị thao túng tâm lý tới mức dù được công an thật đến tận nơi thuyết phục, họ vẫn không tin và tiếp tục chuyển tiền cho “công an giả”. Một vụ án khác, nhóm đối tượng hack Facebook, giả danh chủ tài khoản vay mượn, chiếm đoạt hơn 10 tỷ đồng từ hơn 70 nạn nhân.
Các hình thức lừa đảo phổ biến nhất hiện nay bao gồm: mạo danh công an, thông báo trúng thưởng, giả shipper, và kết bạn tình cảm. Đáng chú ý, dù không phải chiêu trò mới, các hình thức này vẫn tồn tại dai dẳng và khiến nhiều người sập bẫy.
2. “Kỹ sư tâm lý” thời đại số: Tại sao con người vẫn dễ bị lừa?
Câu hỏi lớn nhất: Tại sao các cảnh báo liên tục được đưa ra, nhưng số nạn nhân vẫn chưa dừng lại?
Câu trả lời nằm ở tâm lý học. Tội phạm mạng ngày nay không tấn công vào mật khẩu, mà tấn công vào cơ chế phản ứng nhanh của nạn nhân. Chúng là những “kỹ sư tâm lý” bậc thầy.
Thứ nhất, lòng tham và ảo tưởng về “món hời trên trời”: Phần lớn nạn nhân đều vấp ngã bởi tâm lý hám lợi trước những lời hứa lợi nhuận “khủng”. Dù biết những lời mời gọi đó là bất thường, nhiều người vẫn bị hấp dẫn bởi khoản lợi “từ trên trời rơi xuống”. Họ lao vào các sàn đầu tư tài chính, tiền ảo giả mạo với hy vọng đổi đời nhanh chóng.
Thứ hai, nghệ thuật “thả con săn sắt, bắt con cá rô”: Kẻ lừa đảo không bao giờ yêu cầu nạn nhân nạp tiền lớn ngay lập tức. Ban đầu, chúng cho nạn nhân “thử” đầu tư, thậm chí cho rút một khoản tiền nhỏ kèm lãi để tạo lòng tin. Khi nạn nhân đã tin tưởng và nạp số tiền lớn, chúng tung ra đủ loại kịch bản: yêu cầu đóng thêm phí, thuế, hoặc thông báo lỗi hệ thống. Đến lúc đó, nạn nhân rơi vào bẫy tâm lý “tiếc công, tiếc của”, càng nạp thêm càng mất thêm.
Thứ ba, tâm lý xấu hổ: Một thống kê đáng báo động: chỉ hơn 32% nạn nhân báo cáo sự việc với cơ quan chức năng. Phần lớn còn lại giữ im lặng vì xấu hổ, sợ bị gia đình trách móc, hoặc ngại thủ tục hành chính rườm rà. Sự im lặng này vô tình tiếp tay cho tội phạm, khiến chúng có thể tiếp tục lừa đảo nhiều người khác.
Thứ tư, thế giới PACE và sự bào mòn tinh thần: Người Việt trung bình dành 6 tiếng 15 phút mỗi ngày để tương tác trên không gian mạng. Việc tiếp nhận quá nhiều thông tin ngắn và lạm dụng AI đang làm suy giảm chức năng của vùng vỏ não trước trán – vùng não chịu trách nhiệm về tư duy phản biện và ra quyết định. Khi khả năng xử lý thông tin bị suy giảm, chúng ta dễ dàng bị các kịch bản lừa đảo tinh vi đánh lừa.
3. Vì sao chưa thể triệt phá tận gốc?
Nếu lừa đảo online đã trở thành một ngành công nghiệp, thì việc triệt phá nó cũng giống như chiến đấu với một con quái vật nhiều đầu.
Thứ nhất, tính chất xuyên biên giới: Các đường dây lừa đảo thường đặt trụ sở tại nước ngoài (Campuchia, Myanmar, Lào…), sử dụng công nghệ cao và hệ thống tài chính phức tạp để rửa tiền. Việc phối hợp điều tra xuyên quốc gia gặp nhiều khó khăn về pháp lý và thủ tục.
Thứ hai, sự phát triển không ngừng của công nghệ: AI, deepfake, các trạm phát sóng BTS giả đang được sử dụng ngày càng phổ biến. Khi một chiêu trò bị phát hiện, kẻ lừa đảo lập tức tung ra chiêu trò mới, thậm chí lợi dụng cả những sự kiện nóng của đời sống để tạo kịch bản.
Thứ ba, nạn nhân vẫn là mắt xích yếu nhất: Dù công nghệ có phát triển đến đâu, nếu con người vẫn giữ tâm lý hám lợi, thiếu cảnh giác và ngại báo cáo, tội phạm sẽ luôn tìm được kẽ hở.
4. Làm thế nào để không trở thành nạn nhân tiếp theo?
Câu trả lời không nằm ở công nghệ, mà nằm ở chính mỗi người chúng ta.
Hãy đặt câu hỏi: “Tại sao một người lạ lại muốn tôi giàu có?”, “Tại sao một công việc nhẹ nhàng lại trả lương cao đến vậy?”. Đó là câu hỏi đơn giản nhất, nhưng cũng là lá chắn hiệu quả nhất.
Hãy chậm lại: Đừng vội vàng chuyển tiền, đừng vội vàng làm theo hướng dẫn của người lạ. Tội phạm mạng tấn công vào sự vội vã và thiếu tỉnh táo của bạn. Một cuộc điện thoại xác minh, một lần hỏi ý kiến người thân, có thể cứu bạn khỏi mất trắng hàng tỷ đồng.
Hãy nói ra: Nếu bạn hoặc người thân bị lừa, đừng giữ im lặng vì xấu hổ. Báo ngay cho cơ quan công an. Mỗi báo cáo là một mũi tên vào con quái vật lừa đảo.
Cuộc chiến với lừa đảo online sẽ còn dài. Nhưng nếu mỗi người chúng ta trang bị cho mình một “lá chắn” là sự tỉnh táo và tư duy phản biện, những kẻ lừa đảo sẽ dần mất đi “miếng mồi” ngon nhất: chính chúng ta.
Theo Vuongnd
Nhận xét
Đăng nhận xét